طراحی فضای سبز
طراحی فضای سبز چیست و چه مراحلی دارد؟
طراحی فضای سبز در واقع فرآیندی است که طی آن بخشهای مختلف یک فضای بیرونی، از پوشش گیاهی و باغچه گرفته تا مسیرهای رفتوآمد، چمن، آبنما، آلاچیق، نورپردازی و فضای نشیمن، متناسب با اندازه و کاربری محیط طراحی و جانمایی میشوند. هدف از این کار فقط زیباتر شدن فضا نیست، بلکه باید محیطی کاربردی، متناسب با شرایط آبوهوایی و قابل نگهداری نیز ایجاد شود.
محوطه سازی دقیق و حرفهای، نیازمند رعایت یک سری اصول و انجام مراحل مختلف است. مراحل طراحی و اجرای فضای سبز عبارتند از:
- بررسی اولیه فضا: اولین مرحله در طراحی فضای سبز، بررسی محیط است. در ارزیابی اولیه تمامی ویژگیهای فضا از جمله نوع خاک، میزان نور خورشید، شیب زمین و شرایط آب و هوایی مشخص خواهد شد.
- نیازسنجی کاربران: در مرحله بعدی، افرادی که قرار است از این محیط استفاده کنند، تعیین میشوند و طراحی فضا بر اساس نیازهای آنها انجام میشود.
- طراحی اولیه: بعد از اینکه شرایط زمین و نیازهای کاربران مشخص شد، نوبت به طراحیهای اولیه میرسد. در این مرحله، سبک طراحی، المانهای مورد استفاده و محل قرارگیری آنها تعیین میشوند.
- انتخاب گیاهان: انتخاب گیاهان از اهمیت زیادی برخوردار است. گیاهان به کار رفته باید سازگار با محیط زیست و آب و هوای همان منطقه باشند.
- انتخاب مصالح: کیفیت مصالح انتخابی، نقش بسیار مهمی در دوام، زیبایی و ماندگاری سازهها دارد. به همین دلیل، این مرحله یکی از مهمترین مراحل طراحی و اجرای فضای سبز در نظر گرفته میشود.
- طراحی سیستم آبیاری: یکی از نکات مهم در اجرای فضاهای سبز، انتخاب نوع سیستم آبیاری است. معمولا بر اساس شرایط محیط و بودجه کارفرما، ممکن است سیستم آبیاری مدرن یا بارانی اجرا شود.
- اجرای پروژه: در این مرحله، تمامی طراحیها و نقشها اجرایی میشوند. برای اینکه نتیجه نهایی مطابق با طراحیهای اولیه باشد، توجه به جزئیات در هر مرحله ضروری است.
طراحی فضای سبز در محیطهای مختلف چگونه است؟
طراحی و اجرای فضای سبز فقط به پارکها، باغها یا ویلاها محدود نمیشود. هر فضایی که به محوطهای زیبا، کاربردی و متناسب با نوع استفاده نیاز داشته باشد، میتواند با یک طراحی اصولی به محیطی دلنشینتر و منظمتر تبدیل شود. نوع کاربری، وسعت و شکل فضا، شرایط آبوهوایی و میزان بودجه از جمله عواملی هستند که در انتخاب سبک طراحی و نحوه اجرای پروژه تاثیر میگذارند. در ادامه به بررسی محبوبترین فضاها برای طراحی و اجرای فضای سبز میپردازیم.
طراحی فضای سبز در مجتمعهای مسکونی
در یک مجتمع مسکونی، فضای سبز قرار نیست فقط بخشی برای کاشت چند درخت و گل باشد. این فضا باید هم با معماری ساختمان هماهنگ باشد، هم مسیر رفتوآمد ساکنان را مختل نکند و هم در طول زمان هزینه و دردسر نگهداری زیادی ایجاد نکند. به همین دلیل، طراحی فضای سبز مجتمع مسکونی بیشتر از هر چیز به شناخت درست فضا و استفاده هوشمندانه از محدودههای موجود نیاز دارد. در بسیاری از ساختمانهای مسکونی، بخش قابلتوجهی از محوطه در اختیار پارکینگ، مسیر ورود و خروج و فضاهای مشترک است، بنابراین امکان ایجاد باغچههای بزرگ همیشه وجود ندارد. در چنین شرایطی، میتوان از راهکارهایی مانند باغچههای خطی، فلاورباکس، درختچههای زینتی و پوشش گیاهی متناسب با فضای موجود استفاده کرد. محل قرارگیری گیاهان نیز باید بر اساس میزان نور، شرایط اقلیمی، کیفیت خاک و دسترسی به آب انتخاب شود. برای فضاهایی که آبیاری محدودی دارند، استفاده از گیاهان مقاوم و کمآببر میتواند نگهداری را سادهتر کند.
در طراحی و اجرای فضای سبز مجتمعهای مسکونی میتوان عناصر مختلفی مانند چمن، گلکاری، درختچههای زینتی، مسیرهای دسترسی،
نورپردازی و روشنایی هوشمند و سیستم آبیاری را متناسب با شرایط پروژه در نظر گرفت. هدف این نیست که محوطه صرفاً پر از عناصر مختلف شود؛ بلکه هر بخش باید جای مشخص و کاربردی داشته باشد تا نتیجه نهایی هم زیبا باشد و هم برای استفاده روزمره ساکنان مناسب بماند.
طراحی فضای سبز در محیط اداری
اگر مدیر یک شرکت یا اداره هستید، اجرای فضای سبز یکی از بهترین کارهایی است که میتوانید برای کاهش استرس و ارتقای روحیه کارکنان خود انجام دهید. وجود فضای سبز در محیطهای کاری علاوه بر ایجاد احساس امنیت و آرامش، در افزایش بازدهی و عملکرد کارمندان نیز موثر است. به همین دلیل در سالهای اخیر، طراحی فضای سبز مورد توجه بسیاری از مدیران و صاحبان شرکتها قرار گرفته است.
برخی دیگر از ویژگیهای فضای سبز اداری عبارتند از:
- زیباسازی فضا: یکی از مهمترین ویژگیهای فضای سبز، افزایش زیبایی ظاهری محیط است. این موضوع علاوه بر کارکنان، تاثیرات مثبتی بر تجربه مراجعهکنندگان شما خواهد گذاشت.
- کاهش امواج خطرناک الکترومغناطیسی: بر اساس مطالعات انجامشده، بعضی از درختان و گیاهان میتوانند امواج الکترومغناطیسی مثل وایفای را جذب کنند. این موضوع برای شرکتهایی که از وایفای و اینترنتهای پرسرعت استفاده میکنند، بسیار کاربردی است.
- صرفهجویی در مصرف انرژی: گیاهان علاوه بر تولید اکسیژن، نقش زیادی در کاهش دمای محیط دارند. بنابراین، اجرای فضای سبز میتواند در کاهش هزینهها و صرفهجویی در مصرف انرژی موثر باشد.
طراحی فضای سبز بیمارستان
در طراحی فضای سبز بیمارستان، زیبایی محوطه تنها یکی از معیارهای مهم است و سلامت، ایمنی و آسایش بیماران و کارکنان اهمیت بیشتری دارد. به همین دلیل، انتخاب گیاهان و نحوه چیدمان آنها باید با شرایط خاص محیطهای درمانی هماهنگ باشد. برای مثال، بهتر است از گیاهانی که گردهزایی بالایی دارند یا احتمال ایجاد حساسیت در افراد را افزایش میدهند، با احتیاط استفاده شود و انتخاب پوشش گیاهی با توجه به ملاحظات بهداشتی و نظر متخصصان مجموعه انجام شود. در طراحی فضای سبز بیمارستان همچنین رنگ، فرم و محل قرارگیری گیاهان اهمیت دارد. استفاده از طیفهای ملایم و عناصر بصری آرامشبخش، بهویژه در فضاهای استراحت و محوطههای نزدیک بخشهای حساس، میتواند به ایجاد محیطی آرامتر کمک کند. در بخشهایی که بیماران با شرایط خاص حضور دارند، طراحی باید با توجه به نیازهای همان بخش و بدون ایجاد محرکهای بصری نامناسب انجام شود.
از طرف دیگر، نگهداری بهداشتی فضای سبز بیمارستان و
سمپاشی گیاهان اهمیت زیادی دارد. استفاده از کودها و مواد تقویتی باید کنترلشده باشد و در انتخاب نوع کود، احتمال ایجاد بو، جذب حشرات و آلودگی محیط در نظر گرفته شود. همچنین دسترسی مناسب برای آبیاری،
هرس درختان و نظافت محوطه باید از همان مرحله طراحی پیشبینی شود تا فضای سبز در طول زمان، هم زیبا و هم قابل کنترل باقی بماند.
طراحی فضای سبز در بالکن
عدهای تصور میکنند که داشتن گل و گیاه در تراس خانه امکانپذیر نیست. در این مورد میتوان گفت که اگرچه طراحی فضای سبز در بالکن محدودیتهایی دارد، اما این کار انجامپذیر است. در بالکنها معمولا نمیتوان خاک را به طور مستقیم روی سطح زمین ریخت. بنابراین تنها راه برای ایجاد یک فضای سبز، استفاده از گلهای رنگارنگ و قرار دادن گلدانها در طرحهای مختلف است. برای اجرای فضای سبز در این فضا بهتر است از گیاهانی استفاده کنید که سازگار با شرایط جوی منطقه باشند. اگر بالکن شما به اندازه کافی بزرگ است، میتوانید با
ساخت گلخانه در این فضا، جلوه ویژهای به محل زندگی یا کارتان ببخشید.
طراحی فضای سبز در تالار
ظاهر محوطه اولین چیزی است که مهمانان هنگام ورود به تالار میبینند؛ به همین دلیل طراحی فضای سبز تالار میتواند نقش مهمی در جذابیت و نظم محیط داشته باشد. در این نوع پروژه، فضای سبز باید متناسب با معماری تالار، مسیر رفتوآمد مهمانان و محل برگزاری مراسم طراحی شود. در طراحی و اجرای فضای سبز تالار میتوان از گلکاری، درختچههای زینتی، چمن، باغچه، مسیرهای سبز و نورپردازی محوطه استفاده کرد. نورپردازی مناسب نیز باعث میشود عناصر فضای سبز در مراسم شب جلوه بیشتری داشته باشند.
انتخاب گیاهان، چیدمان المانها و طراحی مسیرها باید متناسب با اندازه محوطه، شرایط آبوهوایی و میزان نگهداری موردنیاز انجام شود. با کمک یک طراح فضای سبز میتوان محوطه تالار را به شکلی طراحی کرد که هم برای عکسبرداری و برگزاری مراسم جذاب باشد و هم در استفاده روزمره، منظم و کاربردی باقی بماند.
محوطه سازی ویلا
طراحی فضای سبز در ویلاها نیازمند بررسی، برنامهریزی و اجرای دقیق است. برای انجام این کار، ابتدا باید ویژگیهای زمین ویلا مثل نوع خاک، میزان شیب و منابع آب بررسی شوند. همچنین سبک اجرا نیز باید بر اساس سلیقه شما و شرایط محیط طراحی شود.
مهمترین نکته هنگام اجرای فضای سبز ویلا، توجه به متراژ محیط و استفاده بهینه از آن است. همچنین المان و عناصر به کار رفته مثل آبنما، فواره، مجسمه و مبلمان بهتر است با سبک طراحی ویلا هماهنگ باشند.
طراحی فضای سبز باغ
باغها یکی از بهترین فضاها برای استراحت و لذت بردن از طبیعت هستند. طراحی فضای سبز در باغ، یکی از بهترین روشها برای افزایش زیبایی این محیط است. معمولا مهمترین نکته برای فضاسازی باغها، توجه به نوع پوشش گیاهی و انتخاب درختان مناسب است. بهتر است برای این فضاها از درختان با طول عمر زیاد و استحکام بالا استفاده شود. درختان تنومند علاوه بر کاهش دما و تصفیه هوای محیط، به عنوان سایهبان طبیعی عمل میکنند و برای گذراندن اوقات فراغت بسیار مناسب هستند.
البته برای حفظ این فضا و سالم ماندن درختان، باید از یک سیستم آبیاری مناسب استفاده شود.
چه المانهایی در طراحی فضای سبز کاربرد دارند؟
در فضاهای سبز از عناصر و المانهای مختلفی استفاده میشود. هر کدام از این المانها بر اساس شرایط محیط، نیاز، بودجه و سلیقه شما قابل طراحی و اجرا هستند. برخی از مهمترین عناصر مورد استفاده در طراحی فضای سبز عبارتند از:
- سازهها: باربیکیو، آلاچیق، آبنما، فواره، مجسمه و سایهبان همگی از جمله سازههایی هستند که در فضای سبز کاربرد دارند.
- مسیرهای ورودی: اگرچه طراحی مسیر ماشینرو ممکن است چالشبرانگیز باشد، اما یکی از عناصر ضروری در طراحی فضای سبز محسوب میشود.
- پیادهروها: برای ساخت مسیرهای پیادهرو میتوان از طرحهای مختلفی از جمله آجر، سنگفرش یا قلوهسنگ استفاده کرد. وجود این مسیرها هم کاربردی است و هم به زیبایی فضا میافزاید.
- درختان و پوشش گیاهی: یکی از اصلیترین المانهای فضای سبز، درختان هستند. انتخاب پوشش گیاهی معمولا بر اساس آب و هوا، نیاز گیاه به آب و میزان تابش نور خورشید در منطقه انجام میشود.
- نورپردازی: از دیگر عناصری که نقش مهمی در زیبایی فضای سبز دارد، طراحی نورپردازی است. نورپردازی اصولی علاوه بر افزایش زیبایی محیط در شب، امنیت فضا را هم تأمین میکند.
قیمت طراحی و اجرای فضای سبز چقدر است؟
با توجه به اینکه هزینه این خدمات به عوامل متعددی وابسته است، امکان تعیین یک قیمت ثابت برای آن وجود ندارد. با این حال، برخی از عوامل تاثیرگذار بر قیمت محوطه سازی عبارتند از:
- متراژ محیط: یکی از مهمترین عوامل تاثیرگذار بر قیمت این خدمات، اندازه و مساحت فضا است. مسلما هر چقدر متراژ محیط بیشتر باشد، به زمان، مصالح و نیروی کار بیشتری برای طراحی و اجرای آن نیاز است. به همین دلیل، هزینههای نهایی افزایش مییابد.
- نوع و تعداد المان: تعداد المانها تاثیر زیادی بر قیمت طراحی فضای سبز دارد. هر چقدر طراحی المانها خاصتر و تعداد آنها زیادتر باشد، هزینه اجرای کار بالاتر خواهد رفت.
- نوع پوشش گیاهی: گیاهان کمیاب و وارداتی گرانتر از گیاهان بومی هستند. همچنین قیمت درختان بالغ بیشتر از نهال آنهاست. در طراحیهای لوکس، از گل و گیاههای تزئینی و خاص استفاده میشود. همین موضوع باعث افزایش هزینهها خواهد شد.
- موقعیت جغرافیایی: به طور کلی میتوان گفت که در شهرهای بزرگتر مثل تهران و مشهد، هزینه طراحی و اجرای فضای سبز بیشتر از شهرستانها است.
- دستمزد پیمانکار و نیروی انسانی: تجربه، مهارت و سابقه کاری تاثیر مستقیمی بر دستمزد دارند. شرکتها و مراکز معتبر، دستمزدهای بالاتری دریافت میکنند.
تفاوت طراحی فضای سبز و محوطهسازی چیست؟
طراحی فضای سبز و محوطهسازی ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند، اما دقیقاً یک مفهوم نیستند. طراحی فضای سبز بیشتر به برنامهریزی برای پوشش گیاهی و نحوه ترکیب عناصر طبیعی و تزئینی در یک محیط مربوط میشود؛ در حالی که محوطهسازی دامنه گستردهتری دارد و علاوه بر فضای سبز، بخشهای اجرایی و سازهای محوطه را نیز شامل میشود. در طراحی فضای سبز مواردی مانند انتخاب درختان و گیاهان، جانمایی باغچهها، چمنکاری، طراحی فضای کاشت، مسیرهای سبز، آبنما و هماهنگی پوشش گیاهی با شرایط محیط مشخص میشود. هدف این است که فضای بیرونی از نظر زیبایی، کاربری و نگهداری، طراحی مناسبی داشته باشد.
اما محوطهسازی میتواند
شامل اجرای سنگ فرش، مسیرسازی،
دیوارچینی،
ساخت آلاچیق و پرگولا، اجرای آبنما و استخر، نورپردازی و سایر عناصر سخت محوطه نیز باشد. به همین دلیل، در پروژههای بزرگ معمولا طراحی و اجرای فضای سبز و محوطهسازی در کنار یکدیگر انجام میشوند تا میان بخشهای طبیعی و سازهای محیط هماهنگی ایجاد شود. به زبان ساده، طراحی فضای سبز بیشتر مشخص میکند چه عناصری و با چه چیدمانی در فضای سبز قرار بگیرند و محوطهسازی علاوه بر آن، به نحوه آمادهسازی و اجرای کل محوطه نیز میپردازد.